GastPost: Bruno Craps over laagdrempelige i.p.v. doelgroepgerichte communicatie

Afbeelding om aan te duiden dat een blogpost op Toecomst.Com van een gastblogger is.

Foutmelding "bericht van webpagina: het document bevat hyperlinks naar urls die bezoekers niet kunnen benaderen, pas de hyperlinks aan"

Laat los die doelgroepenbenadering en reduceer uw opdracht niet tot het gebruik van eenvoudige taal door Bruno Craps, directeur van Toemeka.

Misvattingen over verstaanbaar communiceren

In verband met de opdracht ‘zorgen voor verstaanbare overheidscommunicatie voor iedere burger’ bestaan twee hardnekkige misverstanden.

  1. Het eerste misverstand bestaat erin dat deze opdracht te snel en te eenzijdig gezien wordt als een technische opdracht. Alles wordt dan gereduceerd tot het taaltechnische aspect van communicatie. De taal is te moeilijk, dus de taal moet eenvoudiger (klare taal).
  2. Een tweede fout uitgangspunt is dat deze opgave al te vaak gereduceerd wordt tot een doelgroepen- of kansengroepenprobleem. Dat brengt met zich mee dat de oplossing overwegend, zo niet uitsluitend, gezocht wordt in de richting van een doelgroepenbenadering.

Aandacht voor inhoud en betekenis

De opdracht ‘zorgen voor verstaanbare overheidscommunicatie voor iedere burger’ is in de eerste plaats een sociaal-inhoudelijke opdracht. Informatie die verstrekt wordt door de overheid heeft zelden uitsluitend een technisch-instrumentele betekenis. In veel gevallen gaat het om ‘sociale’ feiten, problemen, instellingen en omstandigheden, soms zelfs zeer complexe.

Verstaanbaar communiceren voor iedereen betekent dat deze ‘sociaal-maatschappelijke’ informatie en communicatie laagdrempelig moet gemaakt worden. Dat gebeurt door er voor te zorgen dat elke burger ‘voldoende’ zicht heeft op de sociala-inhoudelijke essentie van een bepaalde communicatie en inzicht heeft in belangrijke achtergrondinformatie en relevante verbanden en samenhang.

Dat gebeurt eveneens door er voor te zorgen dat de sociaal-culturele betekenis van die informatie en communicatie door iedereen ‘voldoende’ kan begrepen worden. Wat het thema ook is, sociale informatie kan maar verstaanbaar zijn als de inhoud en de betekenis ervan voldoende duidelijk zijn. Laagdrempelige communicatie moet dat mogelijk (en dus verstaanbaar) maken voor iedereen. Voor iedere burger.

Weten waar het over gaat

[…] In eerste instantie is er dan ook de noodzakelijke en niet vanzelfsprekende opdracht om zelf – en niet in het minst voor zichzelf – stil te staan bij de kern van de zaak. Concreet betekent dat : gaan ‘graven’ naar inzicht in de inhoudelijke thematiek en stilstaan bij de vraag wat de inhoudelijke essentie en betekenis is van een bepaald sociaal gegeven. Kortom, een antwoord formuleren op de eenvoudige vraag: ‘Waarover gaat het eigenlijk!?’

In deze fase staat dat nog los van de vraag hoe we dat aan anderen kunnen overbrengen. De essentie is om uit te maken hoe we in de veelheid aan elementen de overbodigheden als het ware kunnen weggommen en doordringen tot de kernelementen die het begrijpen mogelijk maken. Dit lijkt zo vanzelfsprekend, maar vaak gebeurt het eigenlijk niet of onvoldoende!

Laagdrempelige communicatie vereist ook dat de inhoudelijke kern(en) van de zaak expliciet gemaakt wordt. Dit moet uiteraard gebeuren vanuit de overheidspositie om – waar nodig – het ‘algemeen belang’ te verduidelijken.

Doelgroepenbenadering loslaten

Wàt we willen overbrengen en hoe we dat willen doen, start met een zoektocht naar inzicht in de relatie van het doelpubliek van onze overheidscommunicatie met de inhoudelijke thematiek. Het is een poging om inzicht te krijgen in de informatie-afstand (onder andere ontbreken van basis- en achtergrondinformatie als opstap naar meer specifieke informatie) en de betekenis-relatie (sociaal en cultureel) tussen het doelpubliek en de sociaal-inhoudelijke thematiek.

Er bestaan uiteraard grote verschillen in ‘informatie- en betekenisafstand’, gezien de enorme verscheidenheid binnen het publiek waar de overheid mee communiceert. Meteen duikt dan de vraag op hoe de overheid moet communiceren in het licht van deze verscheidenheid. De oplossing wordt heel vaak gezocht in wat men noemt ‘doelgroepencommunicatie’ of ‘kansengroepencommunicatie’. Dat is geen goede oplossing.

Door die weg van doelgroepen te bewandelen, wek je de indruk dat het probleem van de verstaanbaarheid van overheidscommunicatie een probleem is van, en ‘beperkt’ blijft tot, zogenaamde ‘moeilijke doelgroepen’. En daardoor ook van een minderheid van burgers. Dat is niet zo!

Bovendien plaatsen we deze mensen daardoor meteen ook buiten een zogenaamde grote algemene groep van burgers, waarbij de gemeenschappelijke elementen wél zouden primeren op hun onderlinge verschillen.

Het is de opdracht van de overheid om te zoeken naar vormen van laagdrempelige communicatie die door de grote meerderheid van de burgers kan worden verstaan, ook door burgers uit deze zogenaamde doelgroepen. In deze communicatie kan en moet – waar nodig – ook aandacht zijn voor specifieke gevoeligheden en aandachtspunten. De ‘doelgroepoverstijgende’ aanpak zorgt er echter voor dat het gemeenschappelijke op de voorgrond komt.

De verschillen worden geplaatst binnen datgene wat burgers met elkaar gemeen hebben en worden daardoor ook anders bekeken. […] Specifieke, doelgroepgerichte communicatie kan echter pas nadien komen en moet een aanvulling vormen op de algemene laagdrempelige verstaanbare overheidscommunicatie. […]

Vervolgens komen we bij een essentiële technische instrument voor onze laagdrempelige communicatie: de taal. […] Laten we er voor zorgen de opdracht niet te reduceren tot het gebruik van eenvoudige woorden en zinnen.

De basis van deze tekt verscheen eerder in TerZake (Brussel : De Wakkere Burger 2009/7 p. 10-12).

Getagged , , , ,

5 thoughts on “GastPost: Bruno Craps over laagdrempelige i.p.v. doelgroepgerichte communicatie

  1. Bruno Craps zegt:

    Ondertussen is mijn denken hierover verder geëvolueerd. Ik benader alles nu nog veel meer vanuit:
    1. het analyseren van de sociale werkelijkheid (volgens een bepaald analyse-model en model om de ‘juiste vragen’ te stellen om tot de essentie te komen: waarover gaat het eigenlijk en wat willen we zeggen?)
    2. het inzicht in je publiek; de opdracht om als het ware ‘in de huid van je publiek’ te kruipen – vanuit een model van vier verstaanbaarheidsdrempels die we bij Toemeka hiervoor gebruiken.
    Het betrekken van je publiek in het proces is hierbij van groot belang. Wat de relatie tussen en het omgaan met het ‘gemeenschappelijke’ en het ‘verschillende’ betreft: het gaat er niet om verschillen weg te werken, maar wel om ze te leren zien en plaatsen vanuit wat ik ‘het gemeenschappelijke of universele’ noem. Een uitgebreider artikel dat ik voor Kluwer schreef (zie ‘samenleven in diversiteit en de vraag naar verstaanbaarheid’, in de Welzijnsgids Kluwer, april 2009) gaat op dat aspect trouwens ook veel dieper in. Maar wat in bovenstaand artikel in Terzake aangehaald wordt als knelpunten en uitdagingen blijft uiteraard wel overeind. (Bruno Craps)

    • Tom Decock zegt:

      Ik ben blij, als leerkracht, dat er hier nog aandacht aan wordt gegeven. De scholen waarin ik lesgaf (Oudergem, Gent, …) gaan zwaar de mist in en hebben geen leiding.
      PS: meneer Craps, kan ik u privé contacteren i.v.m. Sint-Sixtus?

      Met vriendelijke groeten

      Tom Decock

  2. Klaar en duidelijk communiceren. Iedereen zou het moeten kunnen.

    Steeds meer overheden, bedrijven en organisaties willen toegankelijker worden en klaar en duidelijk communiceren. Gemeentes, openbare diensten, ziekenhuizen, scholen, verzekeringen, banken … staan vaak voor de moeilijke taak om belangrijke maar complexe informatie duidelijk te maken aan een groot publiek.

    Vraag je aan werkgevers wat hun werknemers nog zouden moeten bijleren, dan staat ‘duidelijk communiceren’ in de wereldwijde Top 10 (http://www.forbes.com/sites/susanadams/2013/10/11/the-10-skills-employers-most-want-in-20-something-employees/).

    Duidelijk communiceren is moeilijker dan het op het eerste gezicht lijkt. Daarom werken we met IC Clear (http://www.icclear.net), een consortium van 5 Europese en 1 Canadese partner, en met de steun van het levenslang leren programma van de Europese commissie (nu Erasmus+, zie http://ec.europa.eu/programmes/erasmus-plus/index_en.htm), aan een internationaal postgraduaat ‘klare taal’. (In het Engels: ‘clear communication’.) De eerste online pilootmodules zijn klaar om te worden uitgetest. In april gaan ze van start.

    Voor wie, door wie?
    De meeste werkgevers schatten duidelijk en effectief kunnen communiceren dus erg hoog in. Maar weinig mensen zijn er echt goed voor opgeleid. Met onze IC Clear opleiding mikken we daarom in de eerste plaats op werknemers die belangrijke, maar complexe informatie duidelijk moeten maken aan het grote publiek of een specifieke doelgroep. In de opleiding kunnen ze met de hulp van een expert / coach werken aan een opdracht uit hun eigen praktijk om zo al doende de kneepjes van het vak te leren. Experts uit de hele wereld werken (http://icclear.net/advisory-group/) mee aan de opleiding, als inhoudelijk adviseur voor de modules, als kwaliteitsbewaker, als docent of coach.

    Hoe?
    Om te beginnen bieden we alle modules online aan. Zo kan iedereen de opleiding in eigen tempo volgen, thuis of op het werk. Door het internationale karakter van de opleiding communiceren docenten, coaches en cursisten in het Engels. Een buitenkans dus om te netwerken met collega’s / cursisten uit andere landen en de eigen ‘skills for the future’ aan te scherpen (http://www.iftf.org/futureworkskills/).

    We stellen de IC Clear opleiding officieel voor op onze internationale IC Clear|Clarity conferentie van 12 tot 14 november 2014 in Antwerpen, samen met Clarity International (http://www.clarity-international.net/) en de Clear Writing Campaign van de Europese Commissie (http://www.dw.de/eu-targets-jargon-with-clear-writing-campaign/a-16248889-1). Iedereen welkom. We zoeken ook nog kandidaten om de pilootmodules van onze IC Clear opleiding uit te testen.

  3. Prachtig initiatief, Karine, dankuwel om het te signaleren. ik geef het intern al snel even door aan een aantal collega’s, met name bij Taaladvies en Wetsmatiging.

    Doet me, terzijde, ook denken aan http://www.plainenglish.co.uk/

Bedenkingen? Aanvullingen? Correcties? Lof? Reageer!

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers op de volgende wijze: