GastPost: Stef Steyaert over participatie en interactieve beleidsvorming

Afbeelding om aan te duiden dat een blogpost van een gastblogger is.

Foto van de G1000 ontleend aan de presentatie van Stef Steyaert op het Kortomcongres van 2013-11-18

Participatie: voorbij de inspraak door Stef Steyaert van Levuur

Het was boeiend om in een van de laatste nummers van De Standaard Weekblad van het voorbije jaar (nr. 122 d.d. 2013-12-21), met als thema ‘conflict & verzoening’, het dubbelinterview tussen David Van Reybrouck en Karel De Gucht te lezen. Aan de ene zijde de succesvolle schrijver die in zijn laatste boek “Tegen verkiezingen” (Amsterdam: De Bezige Bij 2013-10, ISBN 9789023474593) aantoont dat de hem dierbare representatieve democratie zware mankementen vertoont. Aan de andere zijde de door de wol geverfde machtspoliticus, de sublieme emanatie van het systeem, die door de wijze waarop hij zijn argumenten brengt alle stellingen van de schrijver ‘bewijst’ terwijl de minachting van de politicus voor de ideeën van de schrijver bijna van de pagina’s druipt. Het deed me denken aan de analyse van Alessandro Baricco in “De Barbaren” (2006, vertaling 2010 bij De Bezige Bij, ISBN 9789023471929): we doen er goed aan om geen angst en nijd te koesteren voor de culturele verloedering die de ‘barbaren‘ brengen want we staan aan de vooravond van een totaal nieuwe beschaving.

Want David Van Reybrouck heeft gelijk. Je kan het oneens zijn over de oplossing die hij naar voor schuift (hoewel die tenminste niet in de marge morrelt) maar in zijn analyse kan je geen speld tussenkrijgen: politici zijn niet meer bij machte om te besturen. En dat ligt niet aan hen, niet aan hun motivatie, niet aan hun inzet, niet aan hun ideologie. Het systeem werkt niet meer: je kan niet langer een samenleving van boven naar beneden besturen. “Uiteraard,” hoor ik nu iedereen in koor roepen (zelfs Karel De Gucht), “problemen zijn multi-aspectueel, vragen voor hun oplossing verschillende soorten van kennis en weten, vragen om een horizontaal sturen in plaats van een top-down besturen”. De oplossing die verstandige en goed menende politici naar voren schuiven is ‘meer inspraak’. Beleidsmakers moeten meer en vroeger in de beleidscyclus maatschappelijke stakeholders en burgers raadplegen en betrekken. Ideeën en plannen voorleggen en bespreken, ze vervolgens aanpassen en pas dan implementeren.

En dat is een stap in de goede richting, een stap die meer en meer wordt genomen. Een prachtig voorbeeld is de (gedeeltelijke) participatieve begrotingsopmaak in het district Antwerpen die dit voorjaar start. Maar, en dit is mijn stelling, deze stap gaat niet ver genoeg om het fundamentele probleem op te lossen. Het fundamentele probleem is dat de motor van de vormgeving van onze samenleving nog steeds in de top van de piramide is geïnstalleerd. Daar worden de analyses gemaakt die de plannen sturen. Daar worden de eerste ruwe ideeën geformuleerd die vervolgens aan het maatschappelijke speelveld worden voorgelegd. Daar worden de belangrijke financiële krijtlijnen uitgezet, soms nog voor er plannen en ideeën zijn. Ik wil herhalen dat men veel meer dan vroeger openstaat voor inspraak (en dat is absoluut een goede zaak) maar datgene waar inspraak over wordt gevraagd, wordt nog steeds door de top bepaald.

Het punt waar bottom-up initiatief en top-down besluitvorming elkaar ontmoeten, moet naar het midden van de piramide verschuiven. Nu zit dat veel lager: er zit heel veel ‘druk’ in wat er van boven naar beneden gaat zodat er ongelooflijk veel kracht nodig is om van beneden boven te geraken. Nu en dan lukt het. Dat was de ware les en kracht van de G1000: dat een groep aanvankelijk ongeorganiseerde burgers er in slagen enkele maanden top of mind te zijn. Maar het ‘gevecht’ dat hiervoor moet geleverd worden, is momenteel te zwaar. Dé uitdaging voor politci, of beter voor het systeem (want  – laat ons duidelijk zijn  – niet enkel politici zijn hiervoor verantwoordelijk ), is om weer een maatschappelijk speelveld te organiseren waar alle krachten die een samenleving vorm geven elkaar kunnen ontmoeten en nieuw beleid kan ontstaan. En dat is dus een stap verder dan inspraak organiseren. Het vraagt om een terugtredende overheid (maar vertrekkend vanuit een positieve beweging, niet een negatieve, budgettaire argumentatie zoals in Nederland). Het vraagt om het creëren van een nieuwe maatschappelijke architectuur (en hier ligt wel een verantwoordelijkheid voor beleidsmakers). Luc Huyse publiceerde “De Verzuiling Voorbij” al in 1987 (Leuven: Kritak, ISBN 9063032307).

Met alle puzzelstukken die nu op tafel liggen, moeten we stilaan in staat zijn om een nieuw model te creëren waar basis en top elkaar weer in het echte midden ontmoeten waarna iedereen weer naar zijn ‘plaats’ kan vertrekken om, ieder vanuit zijn rol, vorm te geven aan wat daar is gegroeid. Pas dan zal er sprake zijn van echt interactief beleid en kunnen we de inspraakprocessen achter ons laten.

————————————————————————————————————————————————

Noot van de redactie (PVdb): zie ook

Getagged , , , , , , , , , , , , ,

5 thoughts on “GastPost: Stef Steyaert over participatie en interactieve beleidsvorming

  1. […] Interactieve beleidsvorming.  De voorbije jaren is het inzicht dat interactieve beleidsplanning en participatie zeer zinvol kunnen zijn verder tot wasdom gekomen, en is ook verder nagedacht over de technieken. Het is haast een werkveld op zich geworden, maar hoe zorgen we ervoor dat het niet los staat van andere facetten van een geïntegreerd (communicatie)beleid? (Zie ook deze GastPost.) […]

  2. Hein Albeda: “Zo zien we dus bij Google Trends de interesse voor burgerparticipatie en inspraak afnemen en die voor “eigen kracht” toenemen. Dat maakt de samenleving (van boven) minder stuurbaar. Dat zal wennen zijn. Maar misschien best wel leuk!” Met dank aan Joyce voor ’t signalement: http://halbeda.blogspot.be/2012/11/inspraak-en-burgerparticipatie-op-zijn.html

  3. Ludo Berghs, DDAR communicatie zegt:

    Burgerparticipatie door middel van zelforganisatie bevoordeelt vooral wie er geen nood aan heeft: http://www.socialevraagstukken.nl/site/2012/10/12/de-gevaarlijke-belofte-van-burgerschap-2-0/ (zie ook de andere artikelen in dat dossier).

  4. Ondertussen in het district Antwerpen in gang getrapt: http://www.stadindialoog.be/burgerbegroting … boeiend!

  5. Toch wel belangrijk, sinds april 2014 is er een decreet Complexe Projecten. Artikel 5 § 1:
    “De volgende principes staan centraal in de procesaanpak van de besluitvormingsprocedure:
    1° het participatiebeginsel
    2° open communicatie en transparantie
    3° maatwerk inzake de concrete invulling van het proces
    4° geïntegreerde en oplossingsgerichte samenwerking
    5° gelijktijdige en geïntegreerde aanpak van de onderzoeken en de inspraak
    6° procesregie die door de actoren wordt gedragen.
    De Vlaamse Regering stelt een methodiek ter beschikking in de vorm van een routeplanner die de procesaanpak van de geïntegreerde besluitvormingsprocedure voor complexe projecten verduidelijkt.”
    Die routeplanner is, net zoals het (de) uitvoeringsbesluit(en) nog in de maak.
    http://docs.vlaamsparlement.be/docs/stukken/2013-2014/g2417-4.pdf (251 kB)

Bedenkingen? Aanvullingen? Correcties? Lof? Reageer!

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers op de volgende wijze: